► PAIC (PAIC15)
Observatie‑instrument voor het herkennen van pijn bij mensen met cognitieve of communicatieve beperkingen
► Korte omschrijving
PAIC (Pain Assessment in Impaired Cognition, PAIC15) is een observatie‑instrument dat zorgprofessionals ondersteunt bij het herkennen en beoordelen van pijn bij mensen die pijn niet (goed) zelf kunnen aangeven, zoals mensen met dementie, afasie of andere cognitieve en communicatieve beperkingen. Het instrument richt zich op het systematisch observeren van gedrag en lichamelijke signalen die kunnen wijzen op pijn.
► Voor wie
- Mensen met cognitieve en/of communicatieve beperkingen (zoals dementie of afasie)
- Verpleeghuisbewoners en cliënten in geriatrische revalidatie
- Zorgprofessionals (verpleegkundigen, verzorgenden, artsen, paramedici)
► Doel
Het doel van PAIC is het vroegtijdig en betrouwbaar signaleren van pijn bij mensen die geen betrouwbare zelfrapportage kunnen geven, om onderbehandeling van pijn te voorkomen en passende zorg te bieden.
► Ontwikkeld op basis van
PAIC is ontwikkeld binnen een internationale onderzoekscontext en wordt in Nederland toegepast, onderzocht en verspreid via academische netwerken zoals het Universitair Netwerk voor de Care‑sector Zuid‑Holland (UNC‑ZH) en UNO-UMCG.
Het instrument is gebaseerd op:
- Wetenschappelijk onderzoek naar pijnexpressie bij mensen met cognitieve beperkingen
- Internationaal consensusonderzoek naar laagdrempelige pijnobservatie
- Validatie‑ en betrouwbaarheidsonderzoek in verpleeghuizen, geriatrische revalidatie en langdurige zorg
- PAIC is in Nederland onder meer onderzocht bij mensen met afasie en dementie en vormt een belangrijk onderdeel van bredere pijnzorg‑interventies, zoals het Pijnprotocol bij afasie.
► Effectiviteit
Onderzoek laat zien dat pijn bij mensen met cognitieve of communicatieve beperkingen vaak niet systematisch wordt herkend, omdat zij pijn niet goed verbaal kunnen uiten. PAIC biedt hiervoor een betrouwbaar alternatief wanneer zelfrapportage niet mogelijk is.
PAIC:
- maakt pijn zichtbaar op basis van observeerbaar gedrag,
- ondersteunt zorgprofessionals in objectieve beoordeling,
- draagt bij aan betere besluitvorming over pijnbehandeling,
- vermindert het risico op onder‑ of overbehandeling van pijn.
Onderzoek binnen verpleeghuis- en revalidatiezorg laat zien dat PAIC bruikbaar en valide is, met name tijdens zorgmomenten en activiteiten waarbij pijn zich kan uiten.
► Uitvoering
PAIC15 bestaat uit 15 observeerbare items, verdeeld over drie domeinen:
- Gelaatsuitdrukking (bijv. fronsen, gespannen gezicht)
- Lichaamsbeweging en houding (bijv. verhoogde spierspanning, beschermend gedrag)
- Vocalisaties (bijv. kreunen, zuchten, roepen)
► Hoe wordt PAIC gebruikt
- Observatie vindt plaats tijdens rust, zorgmomenten of activiteiten
- De zorgprofessional scoort per item of gedrag aanwezig is
- De totaalscore geeft een indicatie van mogelijke pijn
PAIC wordt idealiter ingezet:
- wanneer zelfrapportage niet betrouwbaar is;
- als onderdeel van een breder pijnbeleid;
- in combinatie met klinische observatie en multidisciplinair overleg.
Het instrument sluit goed aan bij bestaande verpleegkundige werkprocessen.
► Houdbaarheid (tijd, kosten en personeel)
Tijd
- Afname kost weinig extra tijd
- Integreerbaar in bestaande zorg‑ en observatiemomenten
Kosten
- Geen licentiekosten
- Gebruik van bestaande gratis scholing en materialen
Personeel
- Geen extra formatie nodig
- Vergroot deskundigheid en handelingszekerheid van zorgprofessionals
- Ondersteunt eenduidige overdracht binnen teams
► Duurzaamheid
PAIC draagt bij aan duurzame en passende zorg doordat:
- pijn structureel en systematisch aandacht krijgt;
- afhankelijkheid van verbale communicatie wordt verminderd;
- het instrument breed inzetbaar is in langdurige zorg en revalidatie;
- het aansluit bij persoonsgerichte zorg en kwaliteit‑van‑leven‑doelen.
PAIC wordt vaak gecombineerd met protocollen en scholing, waardoor het duurzaam kan worden ingebed in organisatiebeleid.
