INSIDE OUT – Hoe de Vitale Tuin de kwaliteit van leven van verpleeghuisbewoners met dementie verbetert
Hoe zorg je ervoor dat mensen met dementie in het verpleeghuis vaker buiten komen? Melanie van der Velde-van Buuringen deed hier de afgelopen jaren promotieonderzoek naar. In dit interview vertelt ze over de Vitale Tuin, haar inzichten en hoe tuingebruik een plek kan krijgen in het dagelijks leven van bewoners.
Kun je wat meer vertellen over je promotieonderzoek?
“Mijn promotieonderzoek de Vitale Tuin gaat over hoe tuingebruik een plek kan krijgen in het dagelijks leven in het verpleeghuis. Het bestaat uit vijf onderzoeken waarin we onderzocht hebben wat tuingebruik voor effect heeft op mensen met dementie, hoe vaak zij de tuin gebruiken, en hoe het onderdeel kan worden van het dagelijks leven. Daaruit blijkt dat tuingebruik de kwaliteit van leven verbetert en probleemgedrag vermindert.
Ook hebben we onderzocht wat een Vitale Tuin nodig heeft: hoe pas je een tuin aan zodat deze gebruiksvriendelijk is voor mensen met dementie? Hoe ziet zo’n tuin eruit? Hoe leg je zo’n tuin aan binnen een verpleeghuis? Dit hebben we onderzocht bij verpleeghuis De Bieslandhof expertisecentrum in Delft. Dit heeft geleid tot een praktische toolkit ‘Hoe ontwerp je een verpleeghuistuin’ met daarin een stappenplan en ontwerprichtlijnen. Zo is de Vitale Tuin een evidence-based tuin voor mensen met dementie in het verpleeghuis geworden.”
Wat betekent tuingebruik precies?
“Tuingebruik is alles wat je buiten in een tuin doet: een activiteit, een wandeling, even een luchtje scheppen of gewoon aanwezig zijn. Het is afhankelijk van wat bij de bewoner past. Buiten zijn hoeft geen georganiseerde activiteit te zijn – het is op zichzelf al waardevol.”
Hoe kwam het project tot leven in de praktijk?
“We zijn in De Bieslandhof gestart via bestaande structuren: Gesprekken met zorgteams, naasten en bewoners, om erachter te komen waar de behoefte en mogelijkheden liggen. Bijvoorbeeld, zijn er onderdelen van de zorg die ook buiten zouden kunnen plaatsvinden? Kan de fysiotherapeut bijvoorbeeld ook buiten oefeningen met de bewoner uitvoeren? Uit de gesprekken met mantelzorgers bleek dat velen niet wisten dat er een tuin was, of dachten dat ze er geen gebruik van mochten maken. Door het gesprek aan te gaan, werd de tuin bekender.”
“Inmiddels wordt er echt geleefd in de Vitale Tuin. Het wordt gezien als eigen, mensen maken er gebruik van. Je ziet kinderen spelen, mantelzorgers zitten buiten met een drankje, bewoners genieten van de zon. Een mooi moment was toen twee bewoners samen op een bankje zaten. Mevrouw was wat klein van stuk, waardoor ze met haar benen vrolijk heen en weer zat te zwaaien.”
Welke uitdagingen ben je tegengekomen tijdens je onderzoek?
“Iets simpels zoals naar buiten gaan is heel complex om direct te implementeren in het verpleeghuis. Alleen een tuin aanleggen is niet genoeg. Je moet alle lagen van de organisatie meenemen: van beleid tot dagelijkse routines. Er zijn veel kleine overwegingen waarom cliënten en medewerkers wel of niet naar buiten gaan. Organisaties geven de tuin vaak geen prioriteit, terwijl deze net zo belangrijk is als het gebouw. Om de resultaten van het onderzoek van praktische waarde te laten zijn, heb ik samen met een collega een bedrijf opgericht dat organisaties hierin ondersteunt, mede door middel van de toolkit.”
“De stem van de verpleeghuisbewoner waar het allemaal mee begon, mag ik nu vertegenwoordigen. Dat is het allermooiste.”
Hoe kijk je terug op je promotietraject?
“Mijn promotie was een reis waarin ik mij zowel professioneel als persoonlijk heb ontwikkeld. Als psycholoog denk je anders dan als wetenschapper – die werelden combineren was uitdagend en leuk. Natuurlijk waren er schurende momenten, maar door de krachten te bundelen heb ik veel mijlpalen bereikt. De laatste stap is de promotieverdediging. Spannend, maar tegelijkertijd ook een kans om te praten over dit belangrijke onderwerp. Ik heb geleerd om meer ruimte in te nemen, en mijn stem te laten horen. De stem van de verpleeghuisbewoner waar het allemaal mee begon, die stem mag ik nu vertegenwoordigen. Dat is het allermooiste.”
Wat zijn de belangrijkste lessen uit jouw onderzoek voor de praktijk?
“Allereerst, er wordt vaak gedacht dat naar buiten gaan een activiteit is. Dat is niet zo. Gewoon buiten zijn, is goed genoeg. En heel belangrijk! Buiten zijn is een levensbehoefte en een mensenrecht. Het heeft op dit moment niet de prioriteit die het verdient. Daarvoor is verandering nodig binnen de organisaties. Buiten zijn moet onderdeel worden van de (werk)dag, die moet worden aangepast. Hiervoor heb je alle lagen van de organisatie nodig.”
Wat ga je doen na je promotie? Blijf je bij onderzoek betrokken?
“Ik ben nu coördinator onderzoek dementie bij Topaz. Vanuit deze rol ben ik betrokken bij veel praktijkgerichte onderzoeken, wat erg leuk is. Ik zou graag vervolgonderzoek doen naar het effect van tuingebruik bij mensen met dementie en de implementatie van de Vitale Tuin. Via ons bedrijf ‘Groene Dag’ adviseer ik organisaties over de aanleg en implementatie van een Vitale Tuin. Ook werk ik bij Pieter van Foreest aan het onderwerp intimiteit en seksualiteit en geef ik bij ‘BLOOT’ trainingen over dit onderwerp in de ouderenzorg. Op deze manier heb ik een hele afwisselende week, dat vind ik erg leuk!”
Op 25 november verdedigt Melanie van der Velde-van Buuringen haar proefschrift: INSIDE OUT: Garden use by people living with dementia in nursing homes. De promotie vindt plaats in het Academiegebouw in Leiden. Geïnteresseerden zijn van harte welkom. Je kunt de verdediging ook live bekijken via de livestream: Livestream promotie Melanie van der Velde-van Buuringen. Meer weten over het onderzoek? Bekijk dan de onderzoekspagina, de factsheet, of het proefschrift.
